PARADOKS NEDİR? PARADOKS ÖRNEKLERİ NELERDİR?

Paradoks nedir? Paradoks, kendisiyle çelişkili ifadeler içeren buna rağmen akla yatkın görünen bir ifade veya kavramdır. Bazı paradokslar geçersiz olduğu bilinse de eleştirel ve yenilikçi düşünceyi desteklemesi açısından önemlidir.

Paradoks nedir sorusunu cevapladığımıza göre şimdi paradoksun kelime kökenine bakalım. Paradoks “mevcut görüşün aksine” anlamına gelen ve Yunanca kelimeler olan para (karşıt) ve doxa (fikir) kelimelerinin birleşiminden meydana gelir. TDK’ya göre ise paradoks nedir sorusunun cevabı “aykırı düşünce, çelişki”dir.

ÜNLÜ PARADOKS ÖRNEKLERİ

Paradoks nedir ve kökeni nereden gelir konusunu hallettikten sonra şimdi de beyinlerinizi zorlayacak ve düşünce dünyanızda fırtınalar koparacak o ünlü paradoks örneklerinden bazıları anlatalım.

1- Dede Paradoksu

dede paradoks

Dede paradoksu -ki bazen büyükbaba paradoksu dendiği olur.- zaman yolculuğu konusunda en bilinen paradokstur. Zaman yolculuğu yaparak geçmişe gidip dedenizi o henüz çocukken öldürdünüz diyelim. Böyle bir durumda anneniz ile babanız hiçbir zaman bir araya gelemeyeceklerdir ve doğal olarak sizde doğmamış olacaksınız. Sonuç olarak bu zaman yolculuğunu yapmanız imkansız olacağı için dedenizi vuramayacaksınız.

Öneri olarak Dede Paradoksunu çok güzel işleyen bir film olan Zamanın Ötesinde filmini izleyebilirsiniz. Ayrıca En İyi Bilim Kurgu Filmleri listemize buradan ulaşabilirsiniz

2- Berber Paradoksu

berber

Bir berber, bulunduğu köyün içindeki erkeklerden sadece kendini traş etmeyen erkekleri tıraş etmektedir. Bu paradokstaki soru şudur: Bu berberi kim tıraş edecektir?

Eğer berber kendisini tıraş ederse bu durumda berber tarafından tıraş edilmemelidir.

Eğer berber kendisini tıraş etmezse bu seferde berber tarafından tıraş edilmek zorundadır.

3- Epimenides Paradoksu

epimenides paradoks

Giritli bir filozof olan Epimenides tarafından ortaya çıkarılmış bir paradokstur. Paradoksta Epimenides “Bütün Giritliler yalancıdır.” der.

Bu ifadenin paradoksu şu kısımda yatmaktadır.

Eğer tüm Giritliler’in yalancı olduğunu kabul edersek önerme sahibi Giritli Epimenides’in de bir yalancı olması gerekir. Eğer kendisi yalancıysa bu durumda “tüm Giritliler yalancıdır” sözü yanlış olur.

Öte taraftan bu ifadenin yanlış olduğunu kabul edersek kendisi de Giritli olan Epimenides yalancı olur ve bu durumda önermesi “bütün Giritliler yalancıdır” doğru olur. Ve bu da yine bir çelişki çıkarır.

4- Theseus’un Gemisi Paradoksu

theseus'un gemisi paradoks

Yunan mitolojisine göre birçok savaştan ve en son Girit’ten büyük bir zaferle dönen Theseus’un gemisi hatıra olması amacıyla Atina’da bulundurulur. Zaman içinde geminin eskiyen parçaları bir gemi ustası tarafından değiştirilir ve bir süre sonra geminin eski parçalarından hiçbiri kalmaz artık tüm parçalar yenidir. Diğer taraftan geminin eskiyen parçalarını değiştiren usta parçaları atmak yerine saklar ve en sonunda tüm parçaları birleştirerek yeni bir gemi inşa eder. Bu durumda da ortaya şu paradoks çıkar. Theseus’un gemisi hangisidir? Zaman içinde parçaları değiştirilen gemi mi yoksa eski parçaları biraraya getirilerek oluşturulan gemi mi?

5- Kral Paradoksu

kral ve yalancı paradoks

Zamanın birinde bir Kral ülkesinde bir yalan yarışması başlattığını duyurur. Buna göre Kral “işte bu gerçek bir yalan!” diyeceği yalanın sahibine büyük bir ödül vadeder. Ülkedeki bütün yalancılar yarışma için toplanırlar ancak hiçbiri yalanlarına Kralı inandıramazlar. Sonra bir gün bir adam gelir ve der ki:

“Dedeniz, savaş zamanında dedemden yüklü bir miktar borç aldı ve torunum torununa borcumu ödeyecektir” dedi. Kral hemen “işte bu bir yalan!” diyerek karşılık verince adam yarışmanın öülünü istedi ancak kral para vermek istemeyip “bu gerçekte olabilir” dediğinde adam, “o zaman borcunuzu ödeyin.” diyerek karşılık verdi.

6- Timsah Paradoksu

timsah paradoks

Zamanın birinde Nil kenarında çamaşır yıkayan bir kadının çocuğu bir timsah yakalar. Kadın çocuğunu bırakması için timsaha yalvarır. Timsah ise “çocuğuna ne yapacağımı doğru tahmin edersen onu bırakırım aksi halde onu yerim.” der.

Kadın cevap olarak “Yavrumu yiyeceksin!” der.

Timsah ” Yanıldın. Artık çocuğunu sana geri veremem. Çünkü bu durumda sen yanlış tahminde bulunmuş olursun ve bu durumda onu yemem gerekir.” der.

Kadın ise” Tam tersine” der, “Asıl şimdi onu bana vermek zorundasın. Çünkü eğer onu yersen doğru tahminde bulunmuş olacağım ve bu durumda çocuğumu bana geri vereceğini söylemiştin.” der.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz